Nagrada „Lazar Trifunović“ za 2025. godinu dodeljena Danici Đorđević Janković

Nagrada „Lazar Trifunović“ za 2025. godinu dodeljuje se Danici Đorđević Janković za tekst „Residual Aesthetics: Rethinking Zoran Todorović’s Warmth against the Benchmark of the Anthropocene” (“Rezidualna estetika: preispitavanje umetničkog projekta Toplina Zorana Todorovića u odnosu na referentni okvir antropocena”), koji je objavljen u 37. broju časopisa AM Journal of Art and Media Studies Fakulteta za medije i komunikacije (Issue No. 37, September 2025 – Main Topic: Marginalization of Art: A Permanent, Complex, and Ongoing Process, ur. dr Maja Stanković i dr Jovan Čekić).

Ovu odluku doneo je žiri u sastavu: Sofija Milenković, istoričarka umetnosti i istraživačica-saradnica na Odeljenju za istoriju umetnosti Filizofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, Nebojša Milenković, istoričar umetnosti, kustos, muzejski savetnik u Muzeju savremene umetnosti Vojvodine i pisac, i Miroslav Karić, kustos Muzeja savremene umetnosti u Beogradu.

Nagrada će biti uručena u sredu, 14. januara, u 12 časova, u Galeriji Artget Kulturnog centra Beograda.

Žiri je istakao da se u ovogodišnjoj produkciji tekst Danice Đorđević Janković izdvojio analitičnim i sistematičnim pristupom, temeljito postavljenim teorijskim okvirom i njegovom doslednom primenom u razmatranju dela Zorana Todorovića, ubedljivom argumentacijom, visokim nivoom jezičke artikulacije, kao i aktuelnošću koncepata i pitanja koje analizira. Uzimajući Todorovićev rad Toplina kao uzoran za studiju slučaja, autorka repozicionira njegovu interpretaciju sa, do sada preovlađujuće, biopolitičke perspektive tumačenja, na perspektivu koja uzima u obzir fenomene posthumane krize subjekta, ekološke katastrofe i kognitivnog rada. Polazeći od kose kao osnovnog materijala od kog je nastao rad Toplina, autorka je sagledava kao nosioca širokog spektra značenja koja često destabilizuju granice između pojmova poput humanog i ne-humanog, nosioca života i beživotne forme, biološkog i simboličnog i onoga što je otpad, ostatak i višak, dok je razmatra i kao materijal koji se primenjuje u primerima savremene umetnosti koji zbog njegovih svojstava mogu da se označe pojmom rezidualne estetike. Oslanjajući se na teoretičarke i teoretičare poput Rozi Brajdoti, Džudit Batler, Franka Bifa Berardija, Ašila Mbemba, Julije Kristeve i drugih, Danica Đorđević Janković, na primeru rada Zorana Todorovića, ispituje potencijal umetnosti rezidualne estetike da materijalizacijom zazornog, artikulacijom pozicije graničnosti i međuprostora, kao i aktiviranjem slojevitih značenja materijala od kog je sastavljena, razmatra problem antropocentrizma sa tačke gledišta decentriranja humanog, zatim pitanja asimetrije i hijerarhizacije između formi materije, rada i života koje se smatraju vrednim i dostojnim vidljivosti i žaljenja i onih koji se u tom smislu obezvređuju, kao i nepravednosti i nedoslednosti sistema koji ih određuju kao takve. Tekst Danice Đorđević Janković, u tom pogledu, primer je kritičkog razmatranja novih koncepata koji doprinose razumevanju fenomena savremene umetnosti, proširivanja ili otvaranja dodatnih polja njihovog čitanja, kao i ukazivanja na potencijale savremene umetnosti da kritički preispituje neke od ključnih aspekata i pojava koje određuju doba u kom živimo.

Žiri koristi priliku da se zahvali svim koleginicama i kolegama koji su se prijavili na konkurs i na taj način, još jednom, potvrdili relevantnost Nagrade – posebno u godini koja je bila izuzetno teška, puna izazova, suočavanja sa brojnim kriznim trenucima i nastavkom degradirajućeg odnosa države prema kulturi i umetnosti. Nagrada „Lazar Trifunović”, uz sva prateća i otvorena pitanja, ostaje važan činilac za negovanje kritičke misli i istraživačkog duha u vrednovanju savremenih i istorijskih dostignuća u polju vizuelne umetnosti naspram ambijenta u kom dominiraju instant konzumiranje sadržaja, hiperprodukcija, projektna logika, kao i sužavanje prostora za neophodne odmake i dugotrajnije i zahtevnije procese refleksije i analize.

Danica Đorđević Janković (1991) diplomirala je na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, gde je i završila master studije, odbranivši 2023. godine tezu „Samoorganizacija umetnika u Srbiji u doba tranzicije – modeli, značaj i dometi“. Trenutno je na doktorskim studijama na istom fakultetu. Od 2018. do 2024. godine radila je kao saradnica u Muzeju savremene umetnosti u Beogradu, a od 2025. zaposlena je kao kustoskinja u Muzeju naivne i marginalne umetnosti.

Lazar Trifunović (1929–1983) bio je srpski istoričar umetnosti, likovni kritičar i profesor Univerziteta u Beogradu. Bio je član i predsednik Jugoslovenske sekcije AICA (Međunarodno udruženje umetničkih kritičara). Lazar Trifunović je stručno delovao u dve osnovne oblasti: kao istoričar (moderne) umetnosti i likovni kritičar, kao profesor Moderne umetnosti na Univerzitetu u Beogradu, i muzeolog, kao direktor Narodnog muzeja i osnivač i direktor Galerije savremene umetnosti u Nišu. Trifunović je bio osnivač Katedre za Modernu umetnost na Filozofskom fakultetu u Beogradu, gde je predavao Istoriju modernizma do kraja života.